જમીનની તંદુરસ્તી કુદરતી રીતે કેવી રીતે સુધારવી

તંદુરસ્ત જમીનનો પાયો છે સેન્દ્રિય પદાર્થ. કમ્પોસ્ટ, છાણિયું ખાતર અને પાકના અવશેષો જમીનના નાના-નાના જીવોને પોષણ આપે છે, તેનું બંધારણ સુધારે છે અને પાણી સંગ્રહવાની ક્ષમતા ઘણી વધારે છે. દરેક સીઝનમાં સેન્દ્રિય ખાતર ઉમેરવું એ લાંબા ગાળાની ફળદ્રુપતા માટે સૌથી મહત્વની ટેવ છે.

એક જ જમીનમાં વર્ષોવર્ષ એ જ પાક ઉગાડવાથી અમુક ચોક્કસ પોષક તત્વો ખૂટી જાય છે અને તે પાક પર હુમલો કરતા જીવાત અને રોગ વધતા જાય છે. પાક બદલવાથી — જેમ કે ધાન્ય પછી કઠોળ ઉગાડવું — આ ચક્રો તૂટે છે, પોષક તત્વોનો સંતુલિત ઉપયોગ થાય છે અને જમીન ઉપજાઉ રહે છે.

મગ, ઈક્કડ અને શણ જેવા કઠોળ પાકો હવામાંથી નાઇટ્રોજન ખેંચીને મફતમાં જમીનમાં જમા કરે છે. લીલા પડવાશ તરીકે ઉગાડીને પાછા ખેડી નાખવાથી તે જમીનને કુદરતી રીતે સમૃદ્ધ કરે છે અને નાઇટ્રોજન ખાતરની જરૂરિયાત ઘટાડે છે.

ખુલ્લી જમીન તડકામાં તપે છે, ભેજ ગુમાવે છે અને વરસાદમાં ધોવાઈ જાય છે. મલ્ચનું આવરણ કે કવર પાક સપાટીનું રક્ષણ કરે છે, તેને ઠંડી અને ભેજવાળી રાખે છે, નીંદણ દબાવે છે અને સડતાં જમીનના જીવોને ખોરાક આપે છે.

વધુ પડતું ખેડાણ જમીનનું બંધારણ તોડી નાખે છે અને મૂળિયાં તથા જીવોના એ જાળાને નુકસાન કરે છે જે જમીનને બાંધી રાખે છે. જેટલું જરૂરી હોય તેટલું જ ખેડાણ કરો.

વધુ પડતું ખાતર જમીનની જીવસૃષ્ટિને નુકસાન કરે છે, એટલે જમીન ચકાસણીના આધારે જ પોષક તત્વો આપો. જેમ જેમ તમે સેન્દ્રિય ખાતર વધારો છો અને બિનજરૂરી રસાયણો ઘટાડો છો, તેમ અળસિયાં અને લાભદાયી સૂક્ષ્મ જીવો પાછા આવે છે — અને તે તમારા માટે મફતમાં ફળદ્રુપતા બનાવે છે.