ખેતીનો ખર્ચ અને નફો કેવી રીતે ગણવો

પાક પર જે કંઈ ખર્ચ કરો છો, બધું લખી લો. તેમાં બિયારણ, ખાતર, દવા અને છાણિયું ખાતર જેવી વસ્તુઓ ઉમેરો. ખેડ, વાવણી, નીંદામણ, પિયત અને કાપણી જેવાં કામ પણ ઉમેરો. મજૂરી ઉમેરો — અને તમારી પોતાની મહેનતની કિંમત પણ ગણો. જમીનનું ભાડું કે તેની કિંમત, મશીન અને ડીઝલ, અને હેરફેરનો ખર્ચ ઉમેરો. છેલ્લે એ ખર્ચ પણ ઉમેરો જે ઘણી વાર ભુલાઈ જાય છે, જેમ કે લોનનું વ્યાજ, પેકિંગ અને માર્કેટ ફી. આ બધું ભેગું કરો એટલે તમારી ખેતીનો કુલ ખર્ચ નીકળી આવે.

તમારું કુલ ઉત્પાદન — જેમ કે એકર દીઠ ક્વિન્ટલ — ને એ ભાવ સાથે ગુણો જે તમને મળવાની આશા છે. તેનાથી પાકની કુલ આવક નીકળી આવે.

કુલ આવકમાંથી કુલ ખર્ચ બાદ કરો. જે વધે તે તમારો નફો. તેને એકરની સંખ્યાથી ભાગો એટલે એકર દીઠ નફો મળે, જેનાથી તમે પાકોની સાચી સરખામણી કરી શકો.

આ સૌથી કામનો આંકડો છે. કુલ ખર્ચને કુલ ઉત્પાદનથી ભાગો — એ જ બ્રેક-ઈવન ભાવ છે, એટલે કે નુકસાનથી બચવા માટે તમને ઓછામાં ઓછો જે ભાવ મળવો જ જોઈએ તે. જો બજારભાવ તેનાથી નીચે જાય, તો તમે જે વેચો છો તેના પર નુકસાન થઈ રહ્યું છે. વેચતાં પહેલાં આ આંકડો જાણવો તમને ખોટા નિર્ણયોથી બચાવે છે. દાખલા તરીકે, 20 ક્વિન્ટલ પર તમારો કુલ ખર્ચ ₹40,000 હોય, તો તમારો બ્રેક-ઈવન ભાવ ₹2,000 પ્રતિ ક્વિન્ટલ છે; તેનાથી ઉપર વેચો તો નફો, નીચે વેચો તો નુકસાન.

પાકોની સરખામણી ફક્ત ઉત્પાદનથી નહીં, પણ એકર દીઠ નફા અને ખર્ચેલા દરેક રૂપિયે મળતા નફાથી કરો. ઘણી વાર એક બિનજરૂરી ખર્ચ ઘટાડવો, થોડા વધુ ઉત્પાદન પાછળ દોડવા કરતાં વધારે નફો આપે છે. આ ગણતરી જ ખેતીને અંદાજમાંથી કાઢીને એક ધંધો બનાવે છે.