ટકાઉપણું અને પર્યાવરણ પર 13 વ્યવહારુ ગાઇડ — ભારતીય ખેડૂતો અને ઘરે ઉગાડનારાઓ માટે.
ભારતમાં 50થી વધુ સક્રિય કાર્બન ખેતી પ્રોજેક્ટ છે અને દુનિયાના સૌથી મોટા ખેતી વિસ્તાર સાથે તે અગ્રણી બજાર બનવાની સ્થિતિમાં છે. બહુ-વર્ષીય કરાર પર સહી કરતાં પહેલાં બરાબર સમજી લો કે તમે શું વેચી રહ્યા છો, તેના કેટલા મળશે, અને તમે શું ન કરવા સંમત થાઓ છો.
ચોમાસું નબળું નથી પડ્યું; તે ઓછું અનુમાનિત બન્યું છે. વરસાદના દિવસો ઓછા, ઝાપટાં ભારે, સીઝનની અંદર સૂકા ગાળા લાંબા, અને ફૂલ આવવાના સમયે ગરમીના ઝટકા. મજબૂતી હવે સંશોધનનો વિષય નથી — આગલી વાવણી માટેના નક્કર નિર્ણયોનો સમૂહ છે.
સખત પડને ચીરતું લાંબા મૂળિયાંવાળું નીંદણ તમારી જમીનની નિષ્ફળતાની નિશાની નથી — તે માટીની પોતાને ઠીક કરવાની રીત છે. જાણો કેવી રીતે ઊંડા મૂળિયાંવાળા છોડ મફતની જૈવિક ડ્રિલની જેમ કામ કરે છે, અને ભારતીય ખેતરો માટે ખરેખર કયા છોડ યોગ્ય બેસે છે.
કાપેલું, વેરાન ઘાસ બદલામાં કંઈ નથી આપતું — ના મધમાખીઓ માટે ખોરાક, ના માટી અને પાણી પકડી રાખે એવાં ઊંડાં મૂળિયાં. તેને ફૂલોવાળી કઠોળ અને દેશી છોડમાં બદલવાથી નકામી જગ્યા ખેતરના કામની બની જાય છે.
પેટન્ટવાળા સંકર અને જીએમ બિયારણે હરિયાળી ક્રાંતિની ઉપજ વધારી — પણ તેણે એ પણ બદલી નાખ્યું કે ખેડૂત પોતાના જ પાક સાથે કાયદેસર રીતે શું કરી શકે. જાણો ભારતીય કાયદો ખરેખર શું રક્ષણ આપે છે, અને આધુનિક બિયારણ સાથે બિયારણ બચાવવાની પરંપરા કેવી રીતે જીવંત રાખવી.
વાડ ખરીદવાને બદલે વાડ ઉગાડો. ભેજવાળી માટીમાં ખોડેલી અને ડાયમંડ જાળીમાં ગૂંથેલી વિલોની ડાળીઓ મૂળ પકડે છે, જાડી થાય છે અને જોડાઈને એવી જીવંત પવન-રોધક બને છે જે ઉંમર સાથે મજબૂત બને છે, સડતી નથી.
દર વર્ષે વાંસ કે લાકડાના થાંભલા બજારમાંથી ખરીદવાને બદલે, યોગ્ય રીતે સંભાળેલું એક 'સ્ટૂલ' (મૂળમાંથી કાપેલું ઝાડ) પેઢીઓ સુધી મફત, મજબૂત લાકડું આપે છે — ઝાડને ક્યારેય માર્યા વગર.
ચરબી, ખોરાકના કણો અને પોષક તત્વોને સીધા ગટરમાં વહાવવાને બદલે, સિંક નીચે લગાવેલું 'વર્મીફિલ્ટર' તમારા રોજિંદા વાસણ ધોવાના પાણીને બગીચા માટે પ્રવાહી ખાતરના સતત ટપકામાં ફેરવે છે.
પ્લાસ્ટિકની તળાવ લાઇનર થોડા દાયકામાં જ ફાટી જાય છે, ગળવા લાગે છે અને કચરામાં જાય છે. બેન્ટોનાઇટ માટીથી સીલ કરેલું તળાવ — જે અહીં જ ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં ખનન થાય છે — પોતાની તિરાડો જાતે ભરી લે છે અને પેઢીઓ સુધી ટકે છે.
સ્નાન અને સિંકના પાણીને ગટરમાં વહી જવા દેવાને બદલે, એક સાદો મલ્ચ બેસિન કે રીડ બેડ તેને કુદરતી રીતે શુદ્ધ કરી શકે છે અને સૂકા મહિનાઓમાં તમારા ઝાડને લીલાછમ રાખી શકે છે.
તીવ્ર, સૂકો પવન એક જ બપોરમાં તમારી માટીની મોટા ભાગની ભેજ છીનવી શકે છે. ખેતરની સીમા પર યોગ્ય રીતે ડિઝાઇન કરેલી ઝાડની એક હરોળ એ પવનને ધીમો કરે છે અને પાકને માપી શકાય એવો વધારો આપે છે.
એક બનાવેલો રીડ બેડ સિંક, શાવર અને કપડાં ધોવાના પાણીને ફક્ત કાંકરી, છોડનાં મૂળ અને બેક્ટેરિયાથી સાફ કરે છે — અને નવી ફિલ્ટર કારતૂસની જરૂરિયાતને બદલે દર વર્ષે વધુ સારો બનતો જાય છે.
જંગલ ઉગાડવા માટે સો એકર જમીન નથી જોઈતી — ફક્ત યોગ્ય ઘનતા જોઈએ. મિયાવાકી પદ્ધતિ દેશી છોડને એટલા ગીચ વાવે છે કે તેઓ એકબીજા સાથે હરીફાઈ કરીને ત્રીસ વર્ષને બદલે ફક્ત ત્રણ વર્ષમાં પરિપક્વ, જાતે ટકી રહેતું જંગલ બની જાય છે.
