ખેડૂત ઉત્પાદક સંગઠન (FPO) કેવી રીતે બનાવવું: એક વ્યવહારુ માર્ગદર્શિકા

FPO ખેડૂત-ઉત્પાદકોનું એક ઔપચારિક જૂથ છે, જે સૌથી સામાન્ય રીતે કંપની અધિનિયમની સંબંધિત જોગવાઈઓ હેઠળ ઉત્પાદક કંપની તરીકે નોંધાય છે, જોકે કેટલાક રાજ્યો અને સંદર્ભોમાં કોઓપરેટિવ સોસાયટી તરીકે નોંધણી પણ થાય છે. કોઈપણ રીતે, તે એક વાસ્તવિક કાનૂની એકમ છે, જેની માલિકી અને દિશા તેના ખેડૂત-સભ્યો દ્વારા થાય છે, જે અનૌપચારિક ગામ જૂથ અથવા બિનનોંધાયેલ સ્વ-સહાય વ્યવસ્થાથી અલગ છે.

વ્યવહારુ ફાયદા સીધા સ્કેલમાંથી આવે છે: મોટા ખરીદદારો કે પ્રોસેસર્સ સાથે વેચાણ કિંમતની વાટાઘાટ કરતી વખતે સામૂહિક સોદાબાજીની તાકાત, બિયારણ, ખાતર અને અન્ય ઇનપુટની જથ્થાબંધ ખરીદી છૂટક કરતાં ઓછી કિંમતે, મશીનરી, સંગ્રહ અને પ્રોસેસિંગ સુવિધાઓની વહેંચાયેલ ઍક્સેસ જે કોઈ એકલો નાનો ખેડૂત એકલો ખરીદવાનું વાજબી ન ઠેરવી શકે, અને, FPO ના પોતાના એકત્રીકરણ હેઠળ સામૂહિક રીતે વેચાયેલા પાક માટે, ઘણીવાર કોઈપણ એક સભ્યને એકલા થોડો જથ્થો વેચવા કરતાં નોંધપાત્ર રીતે સારી કિંમત.

સૌથી સામાન્ય રસ્તા માટે — કંપની અધિનિયમ હેઠળ ઉત્પાદક કંપની તરીકે નોંધણી — કાનૂની લઘુત્તમ છે 10 અથવા વધુ વ્યક્તિગત ખેડૂત-ઉત્પાદકો, અથવા 2 અથવા વધુ ઉત્પાદક સંસ્થાઓ, અથવા બંનેનું મિશ્રણ, સાથે બોર્ડમાં ઓછામાં ઓછા 5 નિર્દેશકો (કોઓપરેટિવ સોસાયટી તરીકે નોંધણી તેના બદલે સંબંધિત રાજ્ય કોઓપરેટિવ સોસાયટી અધિનિયમનું પાલન કરે છે, જે પોતાની અલગ લઘુત્તમ નક્કી કરે છે). આ દર વર્ષે બદલાતો યોજનાનો આંકડો નથી પણ એક માળખાકીય કાનૂની જરૂરિયાત છે, છતાં તમારી સભ્ય યાદી નક્કી કરતા પહેલાં કંપની રજિસ્ટ્રાર અથવા તમારી સુવિધા આપતી CBBO પાસેથી કન્ફર્મ કરવું યોગ્ય છે કે કંઈ બદલાયું તો નથી.

વ્યવહારમાં, આજે મોટાભાગના FPO એક સુવિધા આપતી એજન્સીની મદદથી બને છે — ઘણીવાર એક ક્લસ્ટર બેઝ્ડ બિઝનેસ ઓર્ગેનાઇઝેશન (CBBO) જે NABARD, SFAC, અથવા NCDC જેવી સંસ્થાઓ મારફતે સંકલિત રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમો હેઠળ કામ કરે છે — જે પૂરતા રસ ધરાવતા ખેડૂત-સભ્યોની ઓળખ કરવામાં, સંગઠનને યોગ્ય રીતે માળખાગત બનાવવામાં, અને નોંધણી કાગળકામ પૂર્ણ કરવામાં સીધી મદદ કરે છે, ખેડૂતો શરૂઆતથી આખી પ્રક્રિયા એકલા નક્કી કરે તેને બદલે.

ઉત્પાદક કંપની માળખા માટે, નોંધણી કંપની અધિનિયમની ઉત્પાદક કંપનીઓ માટેની જોગવાઈઓનું પાલન કરે છે — જેમાં ઔપચારિક નિગમન દસ્તાવેજો, પ્રમોટર-સભ્યોનું નિશ્ચિત જૂથ, અને સંગઠનનું સંચાલન કરનારા ખેડૂત-નિર્દેશકોની નિમણૂકનો સમાવેશ થાય છે. કોઓપરેટિવ માળખા માટે, નોંધણી તેના બદલે સંબંધિત રાજ્ય કોઓપરેટિવ સોસાયટી અધિનિયમનું પાલન કરે છે, જેની પોતાની રચના દસ્તાવેજો અને રાજ્યના કોઓપરેટિવ રજિસ્ટ્રાર મારફતે મંજૂરી પ્રક્રિયા હોય છે.

કારણ કે ચોક્કસ કાગળકામ, ફી અને મંજૂરીની સમયમર્યાદા માળખા અને રાજ્ય પ્રમાણે અલગ હોય છે, અને કારણ કે એક સુવિધા આપતી એજન્સી (CBBO અથવા તેના જેવી) આને યોગ્ય રીતે પાર પાડવાનો બોજ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકે છે, મદદ વગર પ્રક્રિયાનો પ્રયાસ કરતા પહેલા તમારા રાજ્ય કૃષિ વિભાગ, NABARD ની પ્રાદેશિક કચેરી, અથવા SFAC નો સંપર્ક કરીને પૂછવું ખરેખર યોગ્ય છે કે તમારા જિલ્લામાં હાલમાં કઈ નોંધણી સહાય ઉપલબ્ધ છે.

કેન્દ્ર સરકારના કાર્યક્રમોએ FPO રચનાને મેચિંગ ઇક્વિટી ગ્રાન્ટ (સભ્યો પોતે જે રોકાણ કરે છે તેને મેચ કરવા આપવામાં આવેલી વધારાની મૂડી, નિશ્ચિત મર્યાદા સુધી) અને ક્રેડિટ ગેરંટી સહાય જેવા પગલાંથી ટેકો આપ્યો છે, જે નવા FPO ને વ્યાપક ગીરો વગર સંસ્થાકીય ક્રેડિટ મેળવવાનું સરળ બનાવે છે, કારણ કે નવા બનેલા સંગઠન પાસે સામાન્ય રીતે પોતાનો બહુ ઓછો ક્રેડિટ ઇતિહાસ હોય છે.

ચોક્કસ ગ્રાન્ટ રકમ, મર્યાદાઓ અને પાત્રતાની શરતો લાગુ ચોક્કસ યોજનાથી નક્કી થાય છે અને બદલાઈ શકે છે, તેથી તમે જે પણ ચોક્કસ આંકડો સાંભળ્યો હોય તેને નિશ્ચિત માનવાને બદલે સૂચક ગણો, અને NABARD, SFAC, અથવા તમારા રાજ્ય કૃષિ વિભાગ પાસેથી સીધી હાલની સહાય કન્ફર્મ કરો, આ બધા સામાન્ય રીતે આ પ્રકારની સહાયના સંચાલનમાં સામેલ હોય છે.

ગવર્નન્સ સૌથી સામાન્ય શરૂઆતનો સંઘર્ષ છે — ખેડૂત-નિર્દેશકો સામાન્ય રીતે કુશળ ખેડૂતો હોય છે પણ જરૂરી નથી કે ઔપચારિક કંપની ચલાવવાનો અનુભવ ધરાવતા હોય, તેથી નેતૃત્વમાં પાયાની નાણાકીય સાક્ષરતા, રેકોર્ડ-રાખવાની શિસ્ત અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાઓ બનાવવામાં વાસ્તવિક સમય લાગે છે અને ઘણીવાર બાહ્ય તાલીમ સહાયની જરૂર પડે છે, જે સુવિધા આપતી એજન્સીઓ સામાન્ય રીતે આપે છે.

વાસ્તવિક સભ્ય વિશ્વાસ અને સક્રિય ભાગીદારી બનાવવી બીજો મોટો પડકાર છે — એક FPO તેનો સોદાબાજી-તાકાતનો ફાયદો ત્યારે જ આપે છે જ્યારે સભ્યો ખરેખર તેમની ખરીદી-વેચાણનો નોંધપાત્ર હિસ્સો તેના મારફતે મોકલે, ટેવ કે તાત્કાલિક સગવડથી વેપારીઓ સાથે વ્યક્તિગત રીતે વ્યવહાર કરવાનું ચાલુ રાખવાને બદલે, અને આ ટેવ બનાવવા માટે FPO ને સતત સારી શરતો આપવાનો ટ્રેક રેકોર્ડ જોઈએ.

શરૂઆતની થોડી સીઝનમાં કાર્યકારી મૂડી ત્રીજી વાસ્તવિક મર્યાદા છે — એક FPO ને ઇનપુટ જથ્થાબંધ ખરીદવા અથવા વેચાણ પહેલાં પાક એકત્રિત કરીને રાખવા માટે રોકડની જરૂર છે, અને જ્યાં સુધી તેણે ક્રેડિટ ઇતિહાસ અને આવક ટ્રેક રેકોર્ડ ન બનાવ્યો હોય, ત્યાં સુધી તે કાર્યકારી મૂડીનું ધિરાણ ખરેખર મુશ્કેલ હોઈ શકે છે, અને આ જ ચોક્કસ કારણ છે કે ક્રેડિટ ગેરંટી સહાય યોજનાઓ અસ્તિત્વમાં છે અને એકલા સ્વ-ધિરાણથી પૂરતું થશે એમ માનવાને બદલે તેમને સક્રિય રીતે આગળ ધપાવવા યોગ્ય છે.